ThucDoan222

Thành Viên Kim Cương

baohann

Thành Viên Mới

Trucquynhh

Thành Viên Đồng

kimkien

Thành Viên Đồng

lngngocmai

Thành Viên Đồng

minhthu.tran

Thành Viên Đồng

Hayao Miyazaki: “Làm phim chỉ mang lại khổ sở”, ấy mà lại ẵm tận 2 giải Oscars l Câu chuyện truyền cảm hứng l Nghề Giáo

Với giải Oscars trọn đời cho những cống hiến tận tụy của vị cha đẻ Ghibli Studio: Hayao Miyazaki, câu chuyện về ông không chỉ dừng lại ở bức tượng vàng, mà đó còn là những nỗ lực thầm lặng để biến Ghibli thành đế chế anime Nhật Bản.

“Làm phim chỉ mang lại khổ sở. Sau ngần ấy năm, không tin được là tôi đã thực sự làm thêm một phim nữa”. Câu nói nửa đùa nửa thực ấy xuất phát từ vị đạo diễn Hayao Miyazaki, người được mệnh danh là cha đẻ của hãng phim hoạt hình Nhật Bản nổi tiếng toàn cầu: Studio Ghibli. Đó thực ra chỉ đơn giản là một lời than thở buột miệng cho vui của vị bố già này. Vì với ông, Ghibli chính là đứa con tinh thần ruột thịt mà dù cho có sức cùng lực kiệt, dù ông đã nhiều lần tuyên bố nghỉ làm phim thì các kiệt tác của nhà của Ghibli cứ thế lần lượt được ra đời dưới bàn tay khéo léo và óc sáng tạo không ngừng nghỉ của Hayao Miyazaki.


Hayao Miyazaki - linh hồn của Ghibli Studio


Sau khi giải Oscars 2024 cho hạng mục Phim hoạt hình xuất sắc nhất được công bố, cả thế giới một lần nữa phải trầm trồ trước những gì Ghibli Studio đã mang đến. Với sự trở lại đầy ngoạn mục của “The boy and the heron” (Tựa tiếng Việt: Thiếu niên và chim diệc), đây là lần thứ hai hãng phim này đoạt giải Oscars. Không những thế, vừa qua, đội ngũ Ghibli Studio được trao Cành cọ vàng danh dự tại Liên hoan phim Cannes vì những đóng góp xuất sắc. Thiếu niên và chim diệc được xem như bộ phim cuối cùng của đạo diễn Hayao Miyazaki ở độ tuổi 83. Nhìn lại chặng đường gần nửa thế kỉ gắn bó với Ghibli của ông, công chúng không tránh khỏi tiếc nuối với quyết định này vì hiện thân của vị đạo diễn tài ba này dường như đã trở thành một phần không thể thiếu khi nhắc đến Ghibli Studio.

Hayao Miyazaki: Linh hồn của Ghibli Studio. Ảnh: Internet

Hayao Miyazaki sinh năm 1941 tại Tokyo, là một nam họa sĩ diễn hoạt, nhà làm phim, doanh nhân kiêm họa sĩ truyện tranh người Nhật Bản. Từ nhỏ, ông đã bày tỏ niềm yêu thích mãnh liệt với truyện tranh và hoạt hình. Đến năm 1963, sau khi tốt nghiệp đại học, ông gia nhập hãng phim Toei Animation với tư cách một họa sĩ trung gian. Từ những năm 1971 đến năm 1984, ông lần lượt gia nhập các hãng phim như: A-Pro, Nippon Animation, Tokyo Movie Shinsha,... dưới nhiều vai trò như đạo diễn, họa sĩ hoạt hình, họa sĩ minh họa truyện tranh,... Đến năm 1985, ông cùng Toshio Suzuki và Isao Takahata đồng sáng lập nên Ghibli Studio - và đó cũng là cách một đế chế anime Nhật Bản được xây dựng nên.

Những tác phẩm của Hayao Miyazaki tính đến nay luôn nhận được đánh giá tích cực từ cả công chúng và giới phê bình. Những cái tên kinh điển như: Laputa: Lâu đài trên không, Hàng xóm của tôi là Totoro, Dịch vụ giao hàng của phù thủy Kiki, Công chúa Mononoke, Sen và Chihiro ở thế giới thần bí, Lâu đài bay của pháp sư Howl, Cô bé người cá Ponyo, The wind rises, Thiếu niên và chim diệc,... đã làm nên một kho tàng phim hoạt hình đồ sộ mang đậm dấu ấn Hayao Miyazaki.

Những tuyệt tác để đời của nhà Ghibli. Ảnh: Internet

Sở dĩ, người ta gọi ông là linh hồn của Ghibli vì lần đầu tiên trong lịch sử hoạt hình Nhật Bản nói riêng và thế giới nói chung, người xem bắt gặp mô típ lặp lại điển hình về các chủ đề quen thuộc về con người và thiên nhiên, nghệ thuật và truyền thống, hòa bình và chiến tranh, ảnh hưởng tiêu cực của công nghệ, nỗi đau và sự chữa lành... Từng thước phim của Ghibli được lồng ghép một cách tinh tế rất nhiều giá trị nghệ thuật và nhân văn sâu sắc thông qua việc khắc họa hình mẫu nhân vật điển hình với những phẩm giá đáng quý. Nhân vật chính trong các bộ phim của ông thường là những cô gái mạnh mẽ hoặc những phụ nữ trẻ. Song song đó, số lượng phân cảnh trong các bộ phim của Ghibli đều được vẽ tỉ mỉ bằng tay khiến cho những tác phẩm của ông mang màu sắc giản dị đặc trưng. Tất cả những điều này khiến Hayao Miyazaki nghiễm nhiên trở thành dấu ấn của Ghibli và đồng thời cũng là nguồn cảm hứng bất tận của đạo diễn trên khắp thế giới trong suốt 40 năm qua.

Những tổn thương thời thơ ấu là chất liệu hoàn hảo để làm phim


Hayao Miyazaki sinh ra trong một gia đình khá giả ở Tokyo vào năm 1941. Đó cũng là thời kỳ Thế chiến II nổ ra, cả đất nước Nhật Bản đều chìm trong khói lửa và bom đạn. Điều này ảnh hưởng sâu sắc đến những kí ức thời thơ ấu của ông. Hayao Miyazaki có sự ám ảnh thường trực về chiến tranh, máy bay và bầu trời. Điển hình như trong bộ phim The wind rises, ông đã khắc họa hình ảnh một nhà thiết kế máy bay sống vào thời Đệ nhị Thế chiến.

Những chủ đề trong các tác phẩm của Hayao Miyazaki nhận được rất nhiều nghiên cứu đến từ giới chuyên môn. Một số bộ phim về đề tài phiêu lưu quân sự của ông được cho rằng bắt nguồn từ nỗi mặc cảm do sự thịnh vượng của gia tộc mình, cụ thể là từ người cha. Ông luôn có thái độ chống đối với cha của mình vì đã “kiếm tiền từ chiến tranh” bằng các bán các vật liệu cơ khí để lắp ráp máy bay quân sự.

Hayao Miyazaki bên cạnh mẹ lúc nhỏ. Ảnh: Internet

Đặc biệt, sự kiện vào năm ông lên bốn, khi thành phố Utsunomiya bị đánh bom, gia đình ông đang di tản ra khỏi thành phố thì có một gia đình khác đến gần họ xin đi nhờ xe. Trái ngược lại với mong đợi, gia đình Hayao Miyazaki cự tuyệt một cách rất lạnh lùng. Vang vọng bên tai của ông khi đó là lời cầu cứu: “Làm ơn cho chúng tôi đi nhờ”, “Xin hãy mang chúng tôi đi theo!” đã ám ảnh tâm trí ông cực độ. Sự dằn vặt về mặt lương tâm và sự phẫn nộ, hoang mang tột cùng đã biến những cảm xúc ấy trở thành phức cảm phản chiếu qua từng thước phim của ông.

Một tâm hồn bay bổng và trái tim hướng về những giá trị nhân văn


Bên cạnh việc khắc họa một thế giới nhiệm màu đan xen giữa thực và hư chưa từng có trong lịch sử ngành công nghiệp phim hoạt hình, sở dĩ phim của Ghibli Studio trở thành một tượng đài bất hủ chính là vì những kiệt tác ấy có thể chạm đến trái tim của công chúng. Hayao Miyazaki mang trong mình một tâm hồn bay bổng biết nhường nào mới có thể sáng tạo nên những cảnh phim có tính rung cảm cao đến thế.

Một trong những minh chứng cụ thể cho tâm hồn lãng mạn của ông đó chính là từ “bay”. Ta có thể dễ dàng bắt gặp những khung cảnh “bay” tràn ngập trong các tác phẩm của Ghibli. Tất tần tật mọi thứ đều bay, từ chổi bay, lâu đài bay, tàu bay, máy bay, vương quốc bay,... Sự bay bổng đối với Hayao Miyazaki có lẽ đúng với cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Cũng chính vì thế, những thước phim của bố già Ghibli luôn khiến cho người xem có cảm giác lâng lâng, đong đầy cảm xúc.

Những thước phim "bay" của vị cha già Ghibli. Ảnh: Internet

Nét thơ mộng bay bổng ấy hòa cùng những thông điệp nhân văn tích cực được lồng ghép xuyên suốt những bộ phim khiến cho Ghibli Studio trở thành một tượng đài phim hoạt hình bất hủ. Hayao Miyazaki ắt hẳn phải là người yêu thiên nhiên vô cùng khi ông khai thác vẻ đẹp nguyên bản của thiên nhiên trước công cuộc khai hóa văn minh của con người trong Công chúa Mononoke. Không những thế, những thước phim về thiên nhiên của Ghibli bao giờ cũng làm say đắm trái tim khán giả bởi độ trong trẻo và vô thực của chúng.

Tuyến nhân vật đặc trưng trong vũ trụ Ghibli. Ảnh: Internet

Hoặc đó cũng có thể là hành trình con người ta đối mặt với nỗi sợ hãi để ngày một trưởng thành trong Vùng đất linh hồn. Hay sự đề cao tình cảm gia đình trong Hàng xóm của tôi là Totoro, Nỗi ám ảnh thường trực về chiến tranh trong The wind rises,... Hayao Miyazaki đề cao vẻ đẹp chân - thiện - mỹ và ông không ngừng khai thác những chiều sâu ẩn chứa bên trong tâm hồn con người.

Đặc biệt, những nhân vật nữ trong phim của Ghibli được xây dựng trên tinh thần tiến bộ và bình đẳng. Miyazaki đã miêu tả họ là “những cô gái dũng cảm với tinh thần tự lực, không hề đắn đo khi chiến đấu vì những gì con tim họ mách bảo"; và “họ có thể cần một người bạn, một người ủng hộ, nhưng không bao giờ viện tới một vị cứu tinh". Đó là một Mononoke sống trong rừng cùng bầy sói để bảo vệ mảnh rừng thiêng của mình. Và cũng là một Chihiro dũng cảm dám đối mặt với thế giới hắc ám để giải cứu cha mẹ. Đâu đâu trong thế giới của Ghibli, tất cả đều ngập tràn ánh sáng chan chứa của những giá trị nhân văn.

Những thế giới có 1-0-2 được tái hiện trong vũ trụ hoạt hình Ghibli Studio


Toàn bộ thế giới trong Ghibli đều được phản ánh qua góc nhìn và tâm hồn của Hayao Miyazaki. Chính điều này đã làm chúng trở nên độc nhất vô nhị đến thế. Với ông, “Những gì bạn thể hiện là thế giới đã được vẽ sẵn bên trong chính bạn. Đó là những khung cảnh bạn cất giữ, những suy nghĩ và cảm xúc đang tìm kiếm sự diễn đạt”. Chất liệu làm phim của ông không nằm ở đâu xa, mà tồn tại sâu bên trong tâm khảm của chính vị đạo diễn này.

Hayao Miyazaki mặc dù tốt nghiệp chuyên ngành kinh tế thế nhưng ông lại quyết định rẽ hướng sang truyện tranh và hoạt hình. Vào thời điểm ấy, việc công khai mình là một họa sĩ truyện tranh vốn dĩ là một tình huống đi ngược lại với số đông. Thế nhưng, Hayao Miyazaki vẫn kiên trì với quyết định của mình. Vì chỉ có nơi những trang giấy và nét vẽ ông mới có thể mặc sức trải lòng mình.

Hayao Miyazaki miệt mài bên bản vẽ. Ảnh: Internet

Như đã đề cập, khi ông đối diện với tuổi thơ đầy ám ảnh và buồn bã của mình, ông đã kiến tạo nên một thế giới khác để khỏa lấp đi nỗi buồn ấy. Dễ thấy trong các bộ phim của Ghibli, các nhân vật trẻ em và và bối cảnh đồng quê nông thôn chiếm đa số. Trong các tác phẩm, ông xây dựng tuyến nhân vật gia đình cực kì hoàn hảo. Đó là những người cha, người mẹ hết lòng vì con cái trong Hàng xóm của tôi là Totoro, Cô bé người cá Ponyo,... để bù đắp đi những mất mát đến từ những căng thẳng giữa ông và gia đình. Ông đã tạo ra một thế giới kì ảo đối lập lại với một hiện thực u ám.

"Lũ trẻ" đáng yêu mang đậm màu sắc Ghibli. Ảnh: Internet

Không chỉ có sự đối lập, chất liệu hiện thực được Hayao Miyazaki cài cắm đan xen vào trong những thước phim. Từ nỗi buồn chiến tranh trong tuổi thơ, một thế giới hậu tận thế, những cuộc chiến bom đạn là các hình ảnh xuất hiện xuyên suốt trong thế giới điện ảnh Miyazaki. Những trận ném bom tàn bạo trong Lâu đài bay của pháp sư Howl, chiến tranh con người và thánh thần trong Công chúa Mononoke,... tất cả đều là tàn tích hậu thơ ấu của ông.

Bên cạnh thế giới ảm đạm đám, một thế giới khác hiện lên tràn đầy niềm tin và hi vọng qua ánh nhìn của trẻ thơ cũng là một khía cạnh không thể thiếu trong tác phẩm của Hayao Miyazaki. Chihiro với sự ngây ngô nhưng cũng cực kì dũng cảm khi đối mặt với thế giới đen tối bên kia, chị em nhà Mei và Satsuki trong Hàng xóm tôi là Totoro; cô phù thủy nhỏ Kiki trong Dịch vụ giao hàng phù thủy Kiki, ánh mắt đầy quyết tâm của hai nàng công chúa Nausicaa và Mononoke,... Dưới góc nhìn của trẻ thơ, tận thế cũng trở nên thật bình thường, vì sức mạnh của niềm tin là vô tận.

Nhìn lại chặng đường 40 năm phát triển của Ghibli với những thành tựu vô cùng rực rỡ. Ảnh: Internet

Và dù cho, thế giới trong Hayao Miyazaki khó tránh khỏi những phần đau buồn, thương tổn đến đâu đi chăng nữa, ông vẫn tô vẽ nên những gam màu tươi sáng, tinh khôi và trong lành những cho những tác phẩm của mình. Có lẽ, với ông, cụm từ “ánh sáng nơi cuối con đường”, miêu tả chính xác những cảm nhận của ông sau tất cả những biến cố của cuộc đời. Thứ ánh sáng diệu kỳ ấy, tỏa ra từ trái tim của vị cha già 83 tuổi, đã làm bừng sáng biết bao tâm hồn con trẻ và là liều thuốc xoa dịu trái tim của những người trưởng thành. Xin cảm ơn Hayao Miyazaki vì những kiệt tác mà ông đã để lại cho đời, cho nền công nghiệp hoạt hình thế giới, và cho cả mỗi chúng ta.


Nguồn: Trúc Quỳnh (Nghề Giáo)